Унікальная выстава ваеннай рэтратэхнікі каля мемарыяльнага комплексу «Брэсцкая крэпасць-герой»

З самага ранку 21 чэрвеня каля галоўнага ўваходу ў мемарыяльны комплекс «Брэсцкая крэпасць-герой» брэстчане і госці горада з цікавасцю знаёмяцца з унікальнай выстаўкай ваеннай рэтратэхнікі.

Экспазіцыя з шасці рэдкіх узораў савецкага танкабудавання 1930‑х гадоў стала магчымай дзякуючы сумеснай акцыі ваенных ведамстваў Беларусі і Расіі.

На пляцоўцы прадстаўлены лёгкія колава-гусенічныя хуткаходныя танкі БТ-2 і БТ-7, два лёгкія Т-26, сярэдні Т-28, а таксама цяжкі пяцівежавы танк Т-35 выпуску 1938 года — адзіны ў свеце экзэмпляр, які захаваўся да нашых дзён. Уся гэтая рэдкая тэхніка была дастаўлена ў Брэст з Цэнтральнага музея Узброеных Сіл і Цэнтральнага парку «Патрыёт» Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі.

Менавіта гэтыя танкі ў чэрвені 1941 года складалі аснову бранятанкавых войск СССР і першымі прынялі на сябе ўдар нямецкай ваеннай машыны.

Каментарый навуковага супрацоўніка Цэнтральнага музея Узброеных Сіл Расіі Канстанціна Дароніна:

– Сама камандзіроўка была спланаваная літаральна за тыдзень. Узнікла ідэя: да 85‑й гадавіны пачатку Вялікай Айчыннай вайны ў Рэспубліцы Беларусь, у Брэсце, арганізаваць выстаўку гістарычнай ваеннай тэхнікі. Спачатку мы не ведалі, якія менавіта экспанаты могуць быць прадстаўлены.

У выніку спыніліся на ўзорах бранятанкавай тэхнікі. Вядома, прадстаўленыя машыны не адпавядаюць канкрэтнай наменклатуры тых танкаў і бронеаўтамабіляў, якія знаходзіліся ў Брэсцкай крэпасці ў чэрвені 1941 года. Тады тут былі іншыя ўзоры – малы плаваючы танк Т-37 і бронеаўтамабілі. Але тым не менш на выстаўке прадстаўлены машыны, якімі Чырвоная Армія рэальна размяшчала на пачатак вайны.

Мы зараз стаім каля адзінага ў свеце захаванага арыгінальнага цяжкага пяцівежавага танка Т-35. Машына была распрацавана ў 1933 годзе, а серыйная вытворчасць пачалася ў 1934-м. Пяцівежавая кампаноўка забяспечвала максімальную агнявую моц: тры вежы абсталёўваліся гарматамі — галоўная 76-мм, дзве 45-мм, як на Т-26 і БТ, і дзве кулямётныя вежы. Экіпаж — 11 чалавек, фактычна цэлы танкавы ўзвод, толькі ў адным корпусе.

Т-35 быў пастаянным удзельнікам маскоўскіх ваенных парадаў. Апошні перадваенны парад 1 мая 1941 года таксама не абышоўся без яго ўдзелу. Да пачатку вайны танкі гэтай мадыфікацыі знаходзіліся на Заходняй Украіне ў складзе 8-га механізаванага корпуса. На жаль, усе яны былі страчаны ў першыя тыдні баёў — у асноўным з-за паломак, перагрэву і знясільваючых маршаў, якія выводзілі з ладу каробкі перадач і рухавікі. Адзіны дакладна вядомы бой Т-35 адбыўся ў пачатку ліпеня 1941 года — машына была падбіта.

Экзэмпляр, які мы бачым сёння, прайшоў доўгі шлях: пасля эвакуацыі з Кубінкі ён апынуўся на палігоне ў Казані, затым – у другім Саратаўскім танкавым вучылішчы, адкуль і вярнуўся ў музей. Унікальнасць машыны яшчэ і ў тым, што яна на хаду, абсталявана родным рухавіком. Апошні раз танк рухаўся ў 2018 годзе, але моторесурс імкнуцца берагчы, таму ён захоўваецца ў спецыяльным ангары.

Побач — яго «сабрат», таксама шматвежавы, але трохвежавы танк Т-28. Па класіфікацыі ён адносіўся да сярэдніх, аднак прымяняўся ў часцях прарыву, у цяжкіх танкавых палках і брыгадах. Яго зорны час — савецка-фінляндская вайна 1939–1940 гадоў. Гэта была адзіная машына, здольная эфектыўна змагацца з умацаваннямі сярэдняй трываласці і пракладваць шлях пяхоце. Аднак бранявая абарона — 28–35 мм — да таго часу ўжо устарэла і была супрацькульнай: пападанне нават 37-мм, а іншы раз і 20-мм снарада выводзіла танк з ладу і нярэдка прыводзіла да дэтанацыі боекамплекта.

Перад намі-танк Т-28 1935 года выпуску, адзін з першых серыйных. У свеце захавалася ўсяго тры арыгінальных Т-28: два ў Фінляндыі і адзін тут. Машына выраблялася на Кіраўскім заводзе ў Ленінградзе, былым Пуцілаўскім. Завод вядомы яшчэ з царскіх часоў, а ў савецкі перыяд выпускаў Т‑28, затым – славутыя танкі серыі КВ. Пасля эвакуацыі ў Чэлябінск прадпрыемства стала легендарным танкаградам, а ў пасляваенныя гады – калыскай першага айчыннага газатурбіннага танка Т‑80. Экіпаж Т‑28 – шэсць чалавек, узбраенне – 76-мм пушка і чатыры кулямёта ДТ.

Абодва танкі абсталяваны аднолькавымі бензінавымі рухавікамі, тыповымі для перадваенных машын. Пазней іх змяніў першы айчынны серыйны дызель В-2.

Што тычыцца цікавасці публікі — яна сапраўды радуе. Людзі падыходзяць, задаюць пытанні. Ёсць сапраўдныя знатакі — шмат у чым дзякуючы папулярнай камп’ютарнай гульні пра танкі. Але цікавасць праяўляе і старэйшае пакаленне, і моладзь. Пытаюцца пра камплектацыю, стан, паходжанне, баявы шлях. Бываюць і агульныя пытанні ад людзей, далёкіх ад тэмы. У цэлым — усё вельмі карэктна і культурна. Танкі агароджаны сімвалічна, але наведвальнікі паводзяць сябе ў адносінах да рэтра-тэхнікі паважліва.

Алег Шышлоўскі, «Ваяр», фота аўтара